Afantazja: niektórzy ludzie nie widzą obrazów w wyobraźni

Reklama

czw., 06/24/2021 - 01:30 -- MagdalenaL

Zdjęcie: Shutterstock

Ile razy oglądałeś adaptację książki w filmie lub telewizji i czułeś się rozczarowany, gdy scena nie była do końca taka, jak ją sobie wyobrażałeś? A może jakaś postać nie wyglądała tak, jak sobie wyobrażałeś?

Większość ludzi, poproszona o stworzenie wizerunku osoby, którą znają, widzi ten wizerunek w swoim umyśle. Innymi słowy, jest to wizualne, mentalne doświadczenie – podobne do tego, co zobaczylibyśmy, gdyby dana osoba była przed nami.

Okazuje się jednak, że nie dotyczy to wszystkich. Niektóre osoby, poproszone o stworzenie obrazu, twierdzą, że niczego nie „widzą”. To niedawno odkryte ludzkie doświadczenie zostało nazwane w 2015 roku afantazją. Szacuje się, że od 2% do 5% populacji przez całe życie nie jest w stanie wygenerować żadnych obrazów oczami swojej wyobraźni.

Jednak w jaki sposób przypominasz sobie szczegóły przedmiotu lub wydarzenia, jeśli nie możesz ich zobaczyć w swoim umyśle? To jest pytanie, które moi koledzy i ja staraliśmy się zbadać w jednym z naszych ostatnich badań.

 

Badanie afantazji

Oceniliśmy wydajność pamięci wzrokowej między osobami z afantazją w porównaniu z tymi, którzy mieli typowe obrazy w wyobraźni.

W badaniu uczestnikom pokazano trzy obrazy salonu, kuchni i sypialni i poproszono o narysowanie każdego z nich z pamięci. Ich rysunki zostały obiektywnie zrecenzowane przez ponad 2 700 osób online, którzy ocenili szczegóły pomieszczenia (wygląd przedmiotów) i szczegóły przestrzenne (rozmiar i położenie przedmiotów).

Spodziewaliśmy się, że osobom z afantazją może być trudno narysować obraz z pamięci, ponieważ nie potrafią przywołać tych obrazów okiem umysłu.

Nasze badanie pokazało, że osoby z afantazją narysowały przedmioty o prawidłowym rozmiarze i lokalizacji, ale ich rysunki posiadały mniej szczegółów wizualnych, takich jak kolor i osoby te narysowały mniej przedmiotów w porównaniu z osobami bez afantazji. 

Niektórzy uczestnicy badania z afantazją pokazali, czym był dany przedmiot poprzez język – na przykład poprzez pisanie słów „łóżko” lub „krzesło” – zamiast rysowania przedmiotu. Sugeruje to, że osoby z afantazją mogą używać alternatywnych strategii, takich jak reprezentacje werbalne, a nie pamięć wzrokowa. Te różnice w szczegółach przedmiotu i przestrzeni nie wynikały z różnic w zdolnościach artystycznych ani w wysiłku. 

Nasze wyniki zasugerowały, że osoby z afantazją mają nienaruszone zdolności obrazowania przestrzennego – zdolność do reprezentowania wielkości, położenia i pozycji przedmiotów względem siebie. To odkrycie zostało potwierdzone w innym z naszych badań sprawdzających, jak osoby z afantazją wykonują szereg zadań związanych z pamięcią.

Odkryliśmy, że osoby, które nie miały zdolności do generowania obrazów wizualnych, radziły sobie tak samo dobrze, jak osoby z typową wyobraźnią w tych zadaniach. Znaleźliśmy również podobieństwa w wykonywaniu klasycznego zadania polegającego na obrazowaniu rotacji mentalnej, w którym osoby patrzą na kształty i oceniają, czy obrócone przedmioty mają ten sam kształt. 

To zadanie pokazuje, że nie musisz „widzieć” okiem umysłu, aby wykonać te zadania. Z drugiej strony udokumentowano, że niektóre osoby z afantazją – ale nie wszystkie – częściej zgłaszają trudności z rozpoznawaniem twarzy, a także stwierdzają, że mają słabą pamięć autobiograficzną – pamięć wydarzeń życiowych – rodzaj pamięci, który głównie polega na obrazach wizualnych. 

 

Życie z afantazją

Osoby z afantazją opisują również inne różnice w swoim doświadczeniu. Nie każdy z afantazją ma całkowity brak doświadczenia w obrazowaniu we wszystkich zmysłach. Niektórzy z nich mogą słyszeć melodię w swoim umyśle, ale nie są w stanie wyobrazić sobie związanych z nią obrazów wizualnych.

Podobnie do tego, badania wykazały, że pomimo niezdolności do generowania wizualnych obrazów na żądanie, niektórzy ludzie z afantazją mogą nadal doświadczać wizualnych obrazów w snach. Inni twierdzą, że ich sny są niewizualne – składają się z treści konceptualnych lub emocjonalnych.

Te fascynujące przykłady ilustrują niektóre z niewidzialnych różnic, które istnieją między nami. Chociaż wiele osób z afantazją nie jest świadomych, że doświadczają świat w inny sposób, wiemy, że prowadzą one pełne i zawodowe życie. Pokazano, że osoby z afantazją pracują w wielu branżach zarówno naukowych, jak i kreatywnych.

Dla wielu obrazy wizualne są nierozerwalnie związane z tym, jak myślą, zapamiętują przeszłe wydarzenia i planują przyszłość – jest to proces, w który się angażują i którego doświadczają, nie próbując aktywnie tego robić. Nie wiemy jeszcze, dlaczego istnieje taka zmienność wyobrażeń ani jaka jest tego podstawa. Jednak, jak pokazała afantazja, wiele naszych doświadczeń mentalnych nie jest doświadczanych uniwersalnie. W rzeczywistości wśród nas istnieje wiele nieznanych, ale intrygujących różnic.

Autor: 
Zoë Pounder / tłum. Alicja Haupka
Dział: 

Reklama