Archeolodzy pozyskali najstarsze DNA neandertalczyka, które kiedykolwiek znaleziono w Europie

Reklama

pon., 09/14/2020 - 12:13 -- MagdalenaL

Przez dziesiątki tysięcy lat ząb neandertalczyka spoczywał w płytkim grobie na podłodze jaskini Stajnia w Polsce. Przez cały ten czas mitochondrialne DNA pozostawało zamknięte w środku - i teraz, w końcu, naukowcy odkrywają jego tajemnice.

Ząb nazwany Stajnia S5000 należał, według nowej analizy, do neandertalczyka, który żył co najmniej 80000 lat temu. Co oznacza, że żył on w decydującym okresie w historii neandertalczyków, kiedy nastąpiło wiele zmian w ich społeczeństwie.

Krajobraz Europy Środkowo-Wschodniej uległ dość dramatycznej transformacji około 100 000 lat temu, w środkowym paleolicie.

Świat był w środku epoki lodowcowej znanej jako Ostatnie Zlodowacenie, a neandertalskie siedliska w północno-zachodniej i środkowej Europie zmieniły się z bogatych lasów w mroźne tajgi i stepy. Były one bardziej przyjazne dla mamutów włochatych, nosorożców włochatych i reniferów, przystosowanych do chłodnych warunków arktycznych, ale znacznie bardziej nieprzyjemne dla neandertalczyków.

Gdy regiony zamarzały, populacja neandertalczyków kurczyła się, powracając do poprzedniej wielkości tylko podczas cieplejszych okresów, gdy zlodowacenie tymczasowo zmalało (epoka lodowca zakończyła się kompletnie dopiero 11700 lat temu.) Okres ten charakteryzował się ekstremalnymi zmianami sezonowymi i niską biomasą. Innymi słowy, pory roku były dzikie, a żywności brakowało.

To właśnie w jednym z tych okresów, który rozpoczął się około 82000 lat temu, neandertalczycy z Ałtaju w Azji Środkowej zostali zastąpieni przez populacje neandertalczyków z Europy Zachodniej.

Jednak, nawet pomimo tego, że wielu europejskich neandertalczyków uciekło do bardziej umiarkowanych środowisk, specyficzny rodzaj narzędzi pochodzących z kultury mikockiej, był używany w zamarzniętych środowiskach wschodniej Francji, Polski i Kaukazu. Sugeruje to, że jakaś część populacji neandertalczyków, zdołała przystosować się do zmieniającego się świata.

"Polska, położona na skrzyżowaniu równin zachodnioeuropejskich i Uralu, jest kluczowym punktem w zrozumieniu tych migracji oraz w rozwiązywaniu kwestii adaptacji i biologii neandertalczyków w środowisku peryglacjalnym"- powiedziała archeolog Andrea Picin z Instytutu Antropologii Ewolucyjnej im. Maxa Plancka w Niemczech.

Narzędzia mikockie po raz pierwszy zaczęły pojawiać się w Europie Środkowej i Wschodniej około 130000 lat temu. Nieco wcześniej neandertalczycy europejscy zaczęli zastępować populacje Azji Środkowej.

Te artefakty, w tym te odnalezione w jaskini Stajnia, cechują się bifacjalnym, asymetrycznym kształtem. Narzędzia zostały znalezione tylko w rejonach, gdzie występowały mamuty i nosorożce włochate, co sugeruje, że były używane do polowania i żerowania w takich klimatach.

Jest kilka innych wskazówek, które sugerują zmianę strategii przetrwania. Wejście do samej jaskini jest według badaczy, zbyt małe by jaskinia nadawała się na stałą osadę. Grupy neandertalczyków mogły jednak używać jej jako tymczasowego obozu podczas wypraw poszukiwawczych.

I jest też sam ząb. Jego kształt jest zgodny z zębami neandertalczyków, a zużycie sugeruje, że należał do dorosłego neandertalczyka. Szczególnie odkrywcza była analiza genetyczna miękkiej tkanki zachowanej wewnątrz ochronnej powłoki twardego szkliwa.

Po pierwsze, pozwoliło to archeologom na datowanie zęba, umieszczając go w okresie około 82000 lat temu.

"Byliśmy zachwyceni, gdy analiza genetyczna wykazała, że ząb ma co najmniej 80 000 lat" - powiedzieli archeolodzy Wioletta Nowaczewska z Uniwersytetu Wrocławskiego i Adam Nadachowski z Polskiej Akademii Nauk. "Skamieniałości z tego okresu są bardzo rzadkie, a DNA zwykle nie jest dobrze zachowane".

Po drugie, umożliwiło im to odnalezienie najbliższych krewnych właściciela zęba.

"Odkryliśmy, że mitochondrialny genom Stajni S5000 jest najbliżej genomu neandertalczyka Mezmaiskaya 1 z Kaukazu"-powiedział archeolog Mateja Hajdinjak z Instytutu Antropologii Ewolucyjnej im. Maxa Plancka. DNA było, o dziwo, bardziej odległe od dwóch innych neandertalczyków, którzy zginęli w Belgii i Niemczech około 120000 lat temu.

Wraz z narzędziami, które znaleziono w kilku kluczowych miejscach, w tym na Północnym Kaukazie, w Niemczech, Ałtaju i Krymie, ząb sugeruje, że neandertalczycy z Północnej i wschodniej Europy stali się znacznie bardziej wędrowni, podążając za wędrownymi arktycznymi zwierzętami przez kontynent.

Wyjaśniałoby to, zdaniem badaczy, w jaki sposób narzędzia mikockie były tak rozpowszechnione i w jaki sposób pozostawały w ciągłym użyciu w tych regionach przez ponad 50000 lat. 

"Ząb Stajnia S5000 jest naprawdę wyjątkowym znaleziskiem, które rzuca światło na to, w jaki sposób narzędzia mikockie były rozmieszczone na tak szerokim terenie" - powiedział Picin.

Autor: 
Michelle Starr; tłum. Mateusz Basiak
Dział: 

Reklama